आजचा दिवस मराठी माणसांसाठी अत्यंत अभिमानाचा आहे, कारण आज मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळाला आहे. हा निर्णय मराठी भाषेची शतकानुशतके असलेली समृद्ध साहित्यिक परंपरा, सांस्कृतिक ठेवा, आणि या भाषेचे व्यापक सामाजिक योगदान यांचा सन्मान आहे. या ऐतिहासिक क्षणाचे आपण साक्षीदार आहोत, आणि या सन्मानामुळे मराठी भाषा अधिक उंचीवर जाईल याबद्दल कोणताही शंका नाही.
मराठी भाषेचा इतिहास थेट संत साहित्यापासून ते आधुनिक काळातील साहित्यिक आणि सामाजिक चळवळीपर्यंत पसरलेला आहे. संत ज्ञानेश्वरांनी ‘ज्ञानेश्वरी’ मध्ये मराठी भाषेचे सौंदर्य आणि तात्त्विक गहराई दाखवली. त्याचप्रमाणे संत तुकारामांनी त्यांच्या अभंगांत भक्ती आणि सामाजिक समता यांची विचारधारा रुजवली. संत नामदेव, एकनाथ, सोपानदेव यांसारख्या संतांनी आपल्या रचनांद्वारे मराठीला जनसामान्यांच्या हृदयात स्थान दिले.
शिवाजी महाराजांच्या नेतृत्वात मराठी भाषेने प्रशासन आणि राजकारणाच्या क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. शिवकालीन लेखनातून मराठीला एक सुसंस्कृत आणि प्रगल्भ भाषा म्हणून ओळख मिळाली. शिवकालातील कवींच्या रचनांनी आणि राजदरबारी लेखनाने मराठी भाषेला सन्मान मिळवून दिला.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी मराठी भाषेचा वापर सामाजिक परिवर्तनासाठी केला. त्यांचे शब्द फक्त विचार नसून, सामाजिक बंड होते. ‘शिका, संघटित व्हा, आणि संघर्ष करा’ या बाबासाहेबांच्या विचारांनी मराठी माणसांना शिक्षण आणि सामाजिक न्यायाच्या दिशेने वाटचाल करण्यास प्रेरित केले. त्यांचे लेखन आणि भाषणं आजही लाखो मराठीजनांना प्रेरणा देतात.
साहित्यिक गोपाळ गणेश आगरकर, लोकहितवादी गोपाळ हरी देशमुख यांनी आपल्या लेखनातून समाजाला नवा विचार दिला. आगरकरांनी त्यांच्या ‘सुधारक’ या वृत्तपत्रातून लोकांना सामाजिक सुधारणा आणि प्रबोधनासाठी प्रेरित केले. लोकमान्य टिळकांनी ‘केसरी’ मध्ये मराठी भाषेचा वापर करून स्वातंत्र्यलढ्यात क्रांती निर्माण केली.
कवी कुसुमाग्रज यांच्या ‘कणा’ सारख्या कवितांनी मराठी माणसांना संघर्षाची आणि स्वाभिमानाची प्रेरणा दिली. विंदा करंदीकर, बा. भ. बोरकर, ग्रेस यांच्या कवितांनी मराठी साहित्याला नवी दिशा दिली. यशवंत दत्तात्रेय माधव (वि.स. खांडेकर) यांचे ‘ययाती’ सारखे साहित्य मराठी मनात आजही अढळ स्थान धरून आहे.
प्र. के. अत्रे यांच्यासारख्या पत्रकारांनी मराठी भाषेचा वापर समाजातील विसंगतींवर प्रहार करण्यासाठी केला. त्यांचे लेखन प्रखर होते, पण त्यात समाजाच्या परिवर्तनाची तळमळ होती.
मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळाल्यामुळे भाषेच्या संवर्धनासाठी आणि प्रसारासाठी केंद्र सरकारकडून विशेष निधी मिळणार . तसेच, संशोधनासाठी मोठ्या प्रमाणात प्रोत्साहन मिळेल, आणि शैक्षणिक आणि तंत्रज्ञानाच्या माध्यमांतून भाषेचा अधिकाधिक वापर वाढेल. यामुळे मराठी भाषेचा अभ्यास जागतिक स्तरावर होईल, आणि ती आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधिक महत्त्वाची ठरेल.
या निर्णयाबद्दल महाराष्ट्रातील मराठी भाषिक नागरिक केंद्र सरकारचे मनःपूर्वक आभार मानतात. या अभिजात दर्जाच्या सन्मानामुळे मराठी भाषा अधिक सशक्त होईल आणि तिच्या साहित्यिक, सांस्कृतिक, आणि सामाजिक वारशाचे जतन होईल.
अभिजात दर्जा हा फक्त एक मान नाही, तर मराठी भाषेच्या उज्ज्वल भवितव्यासाठी एक पाऊल आहे. या सन्मानाने प्रेरित होऊन आपण मराठीच्या संवर्धनासाठी काम करायला हवे. या भाषेतून नवा विचार, नवी दिशा घडवून आणली जाऊ शकते, आणि मराठी माणसांच्या स्वाभिमानाचे प्रतीक म्हणून ती कायम राहील.
“मराठी मातीच्या घशाला पुन्हा भेटला आज गोडवा,
भाषेच्या अभिजात सन्मानाने, उजळला संपूर्ण महाराष्ट्राचा सोहळा!”
लेखक विशाल खंडागळे
जय मराठी, जय महाराष्ट्र!
